Present Perfect & Past Simple
Present perfect (have/has + V3), geçmişte olan bir şey ile şu anki durum arasında köprü kuran bir zamandır. Bu yüzden ona 'şimdiki zamanla ilgili geçmiş' de diyebiliriz. Türkçede bunun tam bir karşılığı yoktur; '-dı' ya da '-mış' ekleri iki zamanı da karşılayabildiği için Türk öğrenciler en çok burada zorlanır. Önemli olan, olayın ne zaman olduğu değil, şu an için ne anlama geldiğidir.
Past simple (V2) ise geçmişte başlayıp bitmiş, artık kapanmış olayları anlatır. Cümlede yesterday, last week, in 2019, two days ago, when ... ? gibi belirli bir zaman ifadesi varsa, olay o zaman diliminde tamamlanmıştır ve past simple kullanılır. Yani belirli zaman varsa past simple, belirsiz zaman ve şimdiki bağlantı varsa present perfect tercih edilir.
Bu ayrımı yapmanın en pratik yolu şu soruyu sormaktır: 'Ne zaman?' sorusunun cevabı net bir tarih ya da saat mi? Cevap 'dün, geçen yıl, 2019'da' gibi belirliyse past simple kullanırız. Cevap 'bilmiyorum, önemli değil, hayatımda bir kez' gibi belirsizse ve sonuç şu anı etkiliyorsa present perfect kullanırız.
Present perfect dört temel işlevde karşımıza çıkar: hayat deneyimi (I have been to London), henüz bitmemiş bir zaman dilimindeki olaylar (I have read three books this week), şu ana etkisi olan yeni haberler (I have lost my keys) ve geçmişte başlayıp hâlâ devam eden durumlar (I have lived here for five years). Bu işlevlerin hepsinde ortak nokta, geçmişin şimdiyle hâlâ bağlantılı olmasıdır.
Son olarak şunu unutma: present perfect, belirli geçmiş zaman ifadeleriyle asla kullanılmaz. 'I have seen him yesterday' yanlıştır çünkü yesterday olayı geçmişte kapatır. Aynı şekilde 'When did you ...?' sorusu her zaman past simple ister, çünkü when belirli bir zaman noktası sorar. Bu iki kuralı aklında tutarsan, 2A ünitesindeki alıştırmaların büyük bölümünü rahatça çözersin.
Kurallar
- Present perfect yapısı have/has + fiilin üçüncü hâli (past participle, V3) ile kurulur: I have finished, she has finished.
- Belirli bir geçmiş zaman ifadesi varsa (yesterday, last night, in 2019, two days ago, when) past simple kullanılır; present perfect kullanılamaz.
- Belirli bir zaman verilmediğinde ve sonuç şu anla ilgiliyse present perfect kullanılır: I have lost my keys, bu yüzden kapıyı açamıyorum.
- ever, never, already, yet, just, so far, recently, for, since, how long ifadeleri genellikle present perfect ile kullanılır.
- for bir süre uzunluğunu (for ten years), since bir başlangıç noktasını (since 2015, since I was a child) belirtir ve ikisi de present perfect ile kullanılır.
- When ... ? ile başlayan sorular her zaman past simple ister, çünkü belirli bir zaman noktası sorulur.
- Present perfect'te fiilin ikinci hâli (V2) kullanılmaz; went, saw, did gibi biçimler bu zamanda yanlıştır, yerine gone, seen, done gelir.
Tablolar
| Özne | Olumlu | Olumsuz | Soru |
|---|---|---|---|
| I / You / We / They | I have worked. | I have not worked. | Have you worked? |
| He / She / It | She has worked. | She has not worked. | Has she worked? |
| Kısa form | I've worked. She's worked. | I haven't worked. She hasn't worked. | Have you worked? |
| Zaman ifadesi | Kullanılan zaman | Örnek |
|---|---|---|
| yesterday, last week, in 2019, two days ago | Past simple | I saw her yesterday. |
| ever, never, already, yet, just | Present perfect | Have you ever seen her? |
| for, since, how long | Present perfect | I have known her for ten years. |
| When ... ? | Past simple | When did you see her? |
| so far, recently, this week | Present perfect | I have read three books this week. |
| Base form | Past simple (V2) | Past participle (V3) |
|---|---|---|
| go | went | gone |
| see | saw | seen |
| do | did | done |
| write | wrote | written |
| take | took | taken |
| eat | ate | eaten |
Örnekler
- I have just finished my homework.Ödevimi şimdi bitirdim.
- We went to Ankara last weekend.Geçen hafta sonu Ankara'ya gittik.
- Have you ever been to London?Hiç Londra'ya gittin mi?
- She hasn't called me yet.O beni henüz aramadı.
- I have lived in Karabük for five years.Karabük'te beş yıldır yaşıyorum.
- When did you start learning English?İngilizce öğrenmeye ne zaman başladın?
Sık Yapılan Hatalar
| YanlışI have seen him yesterday. | DoğruI saw him yesterday. | yesterday belirli bir geçmiş zaman ifadesidir, present perfect ile kullanılmaz. |
| YanlışI have went to London. | DoğruI have been to London. | Present perfect'ten sonra V3 gelir; went V2 biçimidir, V3'ü been/gone olur. |
| YanlışDid you ever been to Paris? | DoğruHave you ever been to Paris? | ever ile hayat deneyimi sorulurken present perfect kullanılır. |
| YanlışI live here since 2015. | DoğruI have lived here since 2015. | since ve for ile geçmişte başlayıp süren durumlar present perfect ister. |
| YanlışHow long do you know her? | DoğruHow long have you known her? | How long sorusunda ilişki hâlâ sürüyorsa present perfect kullanılır. |
İpuçları
- Cümlede zaman ifadesini hemen kontrol et: yesterday, last, ago, in 2019 varsa past simple; ever, never, just, already, yet, for, since varsa present perfect.
- Kendine 'Ne zaman?' diye sor; cevap net bir tarih ya da saatse past simple, cevap belirsizse ve sonuç şu anı etkiliyorsa present perfect.
- Present perfect yazarken fiilin üçüncü hâlini (V3) kullandığından emin ol; went, saw, did gibi V2 biçimleri burada yanlıştır.
- Türkçede '-dı' ve '-mış' ekleri iki zamanı da karşıladığı için karar verirken eke değil, cümledeki zaman ifadesine bak.